ملاردی ها

آسياب
هاي ملارد

1. آسياب قديم ملارد

از زماني نامعلوم تا پس از سال
هاي1300 شمسي تنها آسياب ملارد در مکاني واقع بود که در قديم به آن باغ اوستا نجّار مي
گفتند. اين باغ بعدها در قسمت شرق باغ عمارت قرار گرفت.

    اين آسياب آبي بود و با ناوي که از بالا گذارده بودند، آب از بالا ريخته، آسياب را به گردش در مي
آورد.

    اين
که اين آسياب در چه زماني از کار افتاده معلوم نيست ولي دانسته اين است که در سال1294 شمسي يعني در عهد احمدشاه قاجار¹ سنگ زيرين اين آسيا شکسته و کدخداي آن زمان ملارد موسوم به حنيفه
خان از اداره خالصه تقاضاي خريد سنگ آسيا کرده است.

    در نامه
اي که به تاريخ26 جدي1334 قمري (برابر با دي1294 شمسي) يکي از بازرسان اداره خالصه موسوم به منصور خلوت خطاب به رئيس کل اداره خالصه نوشته چنين مندرج است:

«مقام  محترم رئيس کل خالصه
جات دام اقباله

آسياي ملارد خالصه از قرار تقرير حنيفه
خان کدخدا از اول سنبله [شهريور] هذه

السنه کار نمي
کند. جهت را پرسيدم گفت سنگ زيرين آسيا شکسته است. خود بنده رفتم ديدم سنگ زيرين از ميان شکسته که قابل هيچ
گونه تعمير نيست و از سنبله تاکنون از قراري که اجاره
 نموده بودند، هرگاه کار نموده بود هشتاد تومان اجاره او مي
شد و اين ضرر دولت خواهد بود و تا وقتي که تعمير شود البته مدتي خواهد کشيد، اين هم ضرر دولت مي
شود. يک دانه سنگ لازم است به فوريت خريداري شود... 11 ربيع
الاول1334. امضا: منصور خلوت».

    در زير اين نامه رئيس کل خالصه
جات چنين نوشته: «جناب آقاي سيد رضاخان مهدي، متمني است قيمت اين اشيا را معين نموده تا مقداري بررسي، تهيه و داده شود».

    در پاسخ به اين درخواست، در پنجم دلو1334قمري (برابر با بهمن 1294 شمسي) آقاي محمدرضاخان مهدي درباره سنگ آسياب ملارد اين گزارش را به رئيس اداره خالصه ارائه نموده است:

«آقاي رئيس خالصه
جات دولتي

در موضوع سنگ زيرين آسياي ملارد که شکسته است خاطر محترم را متذکر مي
سازد که در صورتي که از ده سانتيمتر به بالا قطر جهت او باقي مانده باشد اگر چند قطعه هم شده باشد مجدداً به واسطه عمليات يک حجّار اصلاح شده و بنّاي کاملي در دوغاب آهک نصب و تا مدتي به کار خواهد بود. و الاّ از کوه چهار فرسنگي رزند از قرار تحقيق که شده ممکن است از چهل الي شصت تومان خريداري شده و به کار برود. ولي توضيحاً عرضه مي
دارد که قيمت فوق بسته به بزرگي و سختي و خوبي سنگ است».

    در نهايت پس ازنامه
نگاري
هاي ياد شده، رئيس اداره خالصه در تاريخ سوم حوت1334 قمري (برابر با سوم اسفند1294 شمسي) در نامه
اي که به شماره331/
33210 به اداره محاسبات کل، دايره حواله
جات نوشته چنين مرقوم داشته است:

«اداره خزانه
داري کل

مبلغ شصت تومان که نصف آن سي تومان است از محل عايدات خالصه
جات بابت قيمت يک قطعه سنگ براي آسياي قريه ملارد خالصه واقعه در شهريار به موجب پيشنهاد اداره تشخيص کل عايدات که در اداره محاسبات کل ماليه ضبط است کارسازي داريد».

    در ذيل اين نامه چند سطري به زبان فرانسه نوشته شده و امضاي يمين
الملک را دارد.

    به هر حال پس از چندي سنگ آسيا تهيه و آسياب به کار مي
افتد و پس از سال
ها به دلايلي نامعلوم اين آسيا براي هميشه از کار مي
افتد.

2. آسياب هفت جوب

پس از اين
که قديمي
ترين آسياب ملارد از کار افتاد، اهالي ملارد براي آرد کردن گندم يک
چند به آسياب هفت جوب که در محدوده انديشه امروزي واقع بوده مراجعه مي
نمايند و چون اين آسياب جوابگوي نياز عمومي نبود، لاجرم چندين سال بعد آسياب ديگري توسط بهاءالدين کهبد در سرآسياب امروزي احداث گرديد.

3. آسيابِ سرآسياب

همانگونه که گفتيم، چون آسياب هفت جوب جوابگوي نياز عمومي نبود، آسياب ديگري در محلي که امروزه به سرآسياب شهرت دارد توسط کهبد احداث گرديد و از حدود سال
هاي1321ـ1322 آغاز به فعاليت نمود که با استقبال روستاهاي پيرامون نيز مواجه گرديد. اين آسياب تا سال1343 فعال بود و پس از آن از کار افتاد. کارآيي اين آسياب آنچنان بوده که نام مکان
را که معلوم نيست چه بوده در خود بلعيده و در گذر زمان نام آن
را به سرآسياب تغيير داده است.

    اين آسياب آبي بود و با آب قناتي که پس از دو کيلومتر در محل آسياب آفتابي مي
شد به گردش در مي
آمد و گفته مي
شود که اين قنات متجاوز از چهل سنگ آب داشته است².

    لازم به يادآوري است، سرآسياب تا پنجاه سال قبل، منطقه
اي خالي از سکنه بود و سواي يک آسياب و دشتي نسبتاً خشک و بياباني چيز ديگري در آن نبود.

    اگر امروزه بخواهيم مکان اين آسياب را مشخص کنيم، بايد بگوييم اين آسياب در سرآسياب امروزي و در ابتداي خيابان امام خميني قرار داشته است.

    آسياب ياد شده از زمان تأسيس تا زمان تعطيلي آن توسط دو آسيابان به نام
هاي مشهدي محمود سنگلجي و مشهدي حسين کريمي معروف به مشهدي حسين
آقا آسيابان اداره مي
شد.

4. آسياب دودي

هنگامي که آسياب واقع در سرآسياب امروزي از بين رفت، عرب
علي کريمي که يکي از تعميرکاران تراکتورهاي کهبد به شمار مي
آمد آسياب برقي کوچکي در ملارد داير نمود که به آن آسياب دودي گفته مي
شدو محل آن در محدوده اولين کوچه خيابان شهدا قرار داشت.

    شايان ذکر است يک آسياب کوچک نيز در لم
آباد قرار داشت که آسيابان آن سيد محمود نام داشت و اهالي ملارد بعضاً و به ضرورت به وي مراجعه مي
نمودند.

پي نوشت
ها:

1. پس از آن
که انقلابيون مشروطه محمدعلي
شاه را از سلطنت خلع نمودند؛ پسر او احمدشاه را که در آن زمان دوازده ساله بود به سلطنت برداشتند. احمدشاه در سال 1327 قمري (برابر با 1287 شمسي) به سلطنت جلوس و در سال1344 (برابر با1304 شمسي) از سلطنت عزل گرديد.

2. در پرسش از معمرين ملارد که هر سنگ آب به چه مقدار آب گفته مي
شود اين نتيجه به دست آمد: اگر در هر سه ثانيه يک متر آب از شکافي به اندازه 20×20 سانتيمتر به دست آيد به آن يک سنگ آب گفته مي
شود.