ملاردی ها

مساجد ملارد

مساجد ملارد تا پيش از انقلاب اسلامي عبارت بودند از: مسجد جامع ملارد، مسجد کردآباد، مسجد حسينيه و مسجد قشلاق. البته پس از پيروزي انقلاب اسلامي چند مرکز عبادي ديگر نيز ساخته شده که در حوزه
ي اين تحقيق قرار نمي
گيرد.

مسجد جامع ملارد از آغاز تا امروز

اين مسجد تاکنون چهاربار ساخته و بازسازي شده که به ترتيب، درباره هر دوره آن مطالبي بيان خواهد گرديد:

1ـ مسجد قديم ملارد: اين مسجد در محدوده مکاني که امروزه مسجد جامع ملارد قرار دارد واقع و دربي بزرگ و چوبي داشت که به داخل کوچه باز مي
شد. سقف آن نيز چوبي بود. بزرگي نمازخانه آن 5×9 متر و حياط آن نيز در همين حدود بود.

    در وسط حياط حوضي سه چهار متري قرار داشت که مردم از آب آن وضو مي
گرفتند و آب حوض را از چاه و يا نهري که در کنار خيابان جاري بود پر مي
کردند. اين حوض در سال1320 توسط حاج غلامرضا افشار که بعدها و از سال1323 تا1329 مقام کدخدايي ملارد را داشته ساخته شده بود.

   از زمان ساخت اين مسجد اطلاع دقيقي در دست نيست ولي مي
توان احتمال داد که در اواخر عهد قاجار ساخته شده باشد. اين مسجد در سال1340 و همزمان با تعريض خيابان اصلي همراه با حمام قديمي و آب
انباري که در کنار آن بود تخريب گرديد و چون بخشي از مسجد در خيابان افتاده بود و متناسب با جمعيت جديد ملارد نياز به توسعه بيشتري داشت؛ با افزودن زمين آب
انبار و بخشي از حمام قديمي که باقي مانده بود و اضافه نمودن تعدادي از خانه
هاي اطراف، مسجدي بزرگتر ساخته شد.

2. مسجد جديد ملارد: چنان
که گفتيم در سال1340 همزمان با تعريض خيابان اصلي، مسجد قديم ملارد به همراه حمام و آب
انبار تخريب گرديد و چون مسجد نياز به توسعه داشت، کهبد با افزودن زمين آب
انبار و مقداري از حمام قديمي که باقي مانده بود و افزودن تعدادي از خانه
هاي اطراف مسجد، و نيز با صرف هزينه
اي قابل توجه، مسجدي بزرگ و مجلل به جاي مسجد بسيار کوچک قديمي احداث نمود.

    نمازخانه مسجد جديد دو قسمت داشت، يکي در طرف غربي حياط که از بقاياي مسجد قديم و شامل دو اتاق بود. يکي هم در طرف شمالي که جديد ساخته شده و ابعاد آن 12×8 متر و حدوداً 100 متر مساحت داشت. در مسجد جديد چيزي حدود شصت متر نيز به حياط اختصاص داده شده و حوضي با ابعاد تقريبي2×3 متر داشت.  مساحت تمامي مسجد در اين زمان حدود250 متر بود که در مقايسه با مساجد روستاهاي پيرامون از شکوه و جلال خاصي برخوردار بود.

    ياد
آور مي
شود از دو اتاق مانده از مسجد قديم که در سمت غربي مسجد واقع بود پيوسته به عنوان انبار استفاده مي
شد.

3. بازسازي مسجد جديد ملارد: چند سال پس از ساخته شدن مسجد جديد يعني در حدود سال1345، بهاءالدين کهبد (ارباب ملارد)  تصميم به توسعه مسجد جديد گرفت، از اين
رو چند خانه از شمال مسجد به صورت معاوضه خريده در ملک مسجد در
آورد و مسجد را در زميني به مساحت تقريبي1000 متر بنا نمود. که از اين ميزان حدود350 متر متعلق به قسمت مسقف مسجد و 350 متر نيز حياط آن بود و در مابقي زمين آن، دفتر مسجد، موتورخانه، سرويس بهداشتي و آبدارخانه و يک نمازخانه جداگانه ساخته شده بود. همانگونه که گفته شد، شبستان مسجد350 متر بود ولي بالکني نيز داشت که مختص زنان و در حدود100 متر بود. بواقع فضاي مسقف آن در حدود450 متر بود.

    اختتام بناي اين مسجد در محرم سال1348 انجام گرفت. در بازسازي مسجد جديد، قسمتي از زمين مسجد قديم در حياط واقع گرديد که در سنگ فرش حياط، آن قسمت را کمي بلندتر از صحن مسجد قرار داده بودند. بر کتيبه سردر ورودي مسجد نام کهبد به عنوان سازنده و واقف آن حک شده بود که تا چند سال پس از انقلاب اسلامي هنوز نام وي ديده مي
شد. معمار اين مسجد مهدي ذاکري معروف به مهدي معمار بوده است.

    حاج رحيم کاظمي از مداحان قديمي ملارد در ابياتي با تخلص درويش، علاوه بر اين
که از کهبد به عنوان تکميل کننده مسجد ياد نموده، از معمار مسجد نيز که مشهور به مهدي معمار بوده ياد کرده و سال تعمير آن
را محرم سال هزار و سيصد چهل و هشت ثبت نموده است. ابياتي از اين سروده چنين است:

لطف  حق  گرديد  شامل  بر  اهالـي  معظم

                               شد  بهاء الدين  کهبـد حامـي ديـن  مکـرم

حامي  دين  مبيـن  و  پيشوا  در  امر  خيـر

                               گشت بر تکميل مسجد در ملارد آري مصمم

از  پي  تعميـر  بيـت 
اللـّه، فرمـان  بليقـش

                               گشت صادر  مهـدي معمار  را  امري  مسلم

کرد اين محراب و مسجد را بنا از فيض
يزدان

                               باقيات الصالـحاتـي گشته  او  را  بس  مقدم

کلک <درويش> بهر تاريخ چنين مسجد رقم زد

يک هزار و سيصد و هشت و چهل، ماه محرم

    اين مسجد در تعريض مجدد خيابان اصلي که پس از انقلاب اسلامي اتفاق افتاد، تخريب و بخش عمده
اي از مساحت آن به خيابان افتاد.

4. مسجد جامع ملارد: در سال1374 که ملارد تبديل به شهر شده و شهرداري در آن استقرار يافت؛ چون تصميم بر تعريض خيابان اصلي گرفته شده بود؛ تصميم بر تخريب بخش عمده
اي از مسجد گرفته شد که با ممانعت حجت
الاسلام عقيلي امام جماعت مسجد جامع ملارد مواجه گرديد.

    شهرداري براي تعريض خيابان، اصرار بر تخريب مسجد داشت و امام جماعت مسجد نيز بنا بر پاره
اي ملاحظات فقهي از تخريب ممانعت مي
نمود تا اين
که عاقبت پس از چهار سال حجت
الاسلام عقيلي با دريافت فتواي يکي از علما که براي تعريض خيابان نمي
توان مسجد را خراب نمود ولي اگر مطابق قانون حکم بر تخريب شود بدون اشکال خواهد بود؛ نامه
اي به استانداري ارسال و متن فتوا را نيز ضميمه نمود و در نتيجه مطابق قانون دستور به تخريب مسجد صادر گرديد.

    شهرداري آن مقدار از مسجد را که در خيابان قرار مي
گرفت پنجاه ميليون تومان قيمت
گذاري و اين مبلغ را براي بازسازي مسجد پرداخت نمود و علاوه بر آن، سرقفلي مغازه
هاي متعلق به مسجد را نيز به مغازه داران تأديه نمود.

    ساختمان مسجد از سال1376 تخريب و چيزي حدود500 متر از آن باقي ماند. براي بازسازي مسجد نياز به زمين بيشتري بود از اين
رو با خريد تعدادي از منازل اطراف مسجد حدود700 متر ديگر نيز بر وسعت مسجد افزوده شد و بدين طريق، زمين مسجد به1200 متر رسيد.

    از اواخر سال1377 ساخت مسجد جامع آغاز گرديد و هنوز به اتمام نرسيده است. اگرچه زمين مسجد1200 متر است ولي بناي آن در3500 متر ساخته شده است: زير زمين مسجد700 متر، شبستان مسجد700 متر، بالکن مسجد که براي زنان ساخته شده600 متر، نيم طبقه
اي نيز جداي از اين مجموعه دارد که حدود150 متر است. تأسيسات خارج از شبستان نيز شامل: آشپزخانه، کتابخانه، واحد فرهنگي و سرويس بهداشتي است.

    اين مسجد نقشه جامعي دارد که بر اساس آن در حال ساخته شدن است. مخارج آن تا سال1386 که مشتمل بر خريد خانه
هاي اطراف و ساختن مسجد مي
باشد، بالغ بر700 ميليون تومان بوده است.

    شايان ذکر است متولي مسجد قديم ملارد حاج اباصلت يزدي نام داشته و از زماني که نخستين بازسازي مسجد ملارد صورت گرفته، توسط هيئت امنا اداره مي
شود.

مسجد کرد
آباد

کرد
آباد که زماني روستايي مجاور ملارد بوده و اکنون يکي از محلات ملارد به شمار مي
آيد، مسجدي قديمي دارد که در حدود170 سال پيش ساخته شده است. اين مسجد که در مرکز کرد
آباد قديم ساخته شده، قدمتي همانند با مسجد قديم ملارد دارد. تاريخ ساخت اين مسجد1258 اعلام گرديده که بالطبع اشاره به سال قمري دارد، زيرا در گاهشماري قديم، سال
ها را با قمري محاسبه مي
نمودند و بنا بر اين بايد گفت: اين مسجد در سال1258 قمري (برابر با 1220 شمسي) و در دوران سلطنت محمدشاه قاجار که به سال1250 جلوس و در سال1264 قمري وفات يافته ساخته شده است¹.

    مسجد کرد
آباد تا حدود سال
1315 شمسي مسجدي بسيار کوچک با ديوارهايي از خشت بود. مساحت مسجد در حدود صد متر بود که پنجاه متر آن مسقف و پنجاه متر آن نيز حياط بود وسط حياط نيز يک درخت توت قرار داشت. مسجد را بعداً توسعه دادند. حاج ولي آقا که يکي از معتمدين محل بود مردم را براي توسعه و ساختن مسجدي جديد ترغيب نمود و اهالي کرد
آباد هريک به اندازه وُسع خود کمک نمودند و در نتيجه مسجد قديمي را خراب و مسجدي آجري ساختند و اندکي نيز بر مساحت آن افزودند. در ساختمان سازي جديد محدوده مسقف مسجد به حدود هفتاد متر گسترش يافت.

    در حدود سال1372ـ1373 به جهت گسترش فضاي مسجد، زمين مجاور آن
را خريداري و در دو نوبت، اقدام به بازسازي مسجد نمودند و اکنون بناي آن چند صد متر است.

    در سال
هاي اخير نام مسجد کردآباد را به مسجد صاحب
الزمان تغيير داده
اند ولي اهالي همچنان آن
را مسجد کرد
آباد مي
نامند.

    در ملارد قديم دو باغ وقفي وجود داشت که چوب آن
ها را فروخته خرج مسجد ملارد و کرد
آباد مي
کردند. اين دو باغ بعداً مسکوني گرديده است.

مسجد حسينيه

اين مسجد در مجاورت مکاني که در قديم و تا حدود سال1340 يکي از قبرستان
هاي قديمي ملارد قرار داشت ساخته شده است.

    زمين اين مسجد و اطراف آن قبلاً متعلق به يکي از افراد خيّر و نيکوکار ملارد موسوم به حاج غلامحسين کاظمي بود که بعدها توسط اصغر هادي نسب معروف به  اصغر بنّا خريداري گرديد. اصغر بنّا قطعه
اي از اين زمين را براي ساختن حسينيه اهدا نمود. اهالي اقدام وي را پسنديده، آنان نيز قطعه
اي از زمين جنب آن
را خريده به آن اضافه نمودند و با جمع
آوري اعانات و کمک
هاي مردمي اقدام به ساختن حسينيه نمودند. پس از ساختن مقداري از حسينيه، به دليل نبود امکانات مالي، ساختمان نيمه
کاره رها گرديد.

    سال
ها بعد، حاج غلامحسين کاظمي مالک سابق زمين و همسرش با تأمين مخارج ساخت، اقدام به تکميل آن نمودند. ابتدا نام اين مکان حسينيه گذارده شد و از حدود سال1353 موسوم به مسجد حسينيه گرديد.

حاج غلامحسين کاظمي فرزند محمدکاظم که عمده مخارج ساختمان سازي مسجد حسينيه توسط وي انجام گرفته، در سال1279 در ملارد متولد و در سال1366 در سن هشتاد و پنج سالگي وفات يافته است. وي فردي خيّر و نيکوکار و از علاقمندان گسترش سواد و دانش در ملارد بود و چنان
که از اسناد نيز بر مي
آيد از امضا کنندگان نامه
اي است که اهالي ملارد در سال 1315 به وزارت معارف نگاشته و در آن تقاضاي تأسيس يک باب مدرسه را در ملارد نموده
اند.

    حاج رحيم کاظمي از مداحان قديمي ملارد در ابياتي که با تخلص <درويش> سروده، تاريخ تکميل بناي مسجد را در آخرين مصرع آورده و گويد: «گشت تکميلش به خمسين و سه صد با يک هزار» که بنا بر اين مصرع، سال تکميل بناي مسجد1350 شمسي بوده است.

شکـر للّـه بـار ديگـر در مـلارد شهـريــار

                               گشت ظـاهـر مسجـدي ثاني براي کـردگار

حامي دين
گشت خيرالحاج غلامحسين کاظمي

                               چون سعـادت شاملش گرديد انـدر روزگار

هيـچ وقـت ضايـع نگـردد اجر مردان خـدا

                               جاري الصدقات اين است نـزد مـردان کبـار

گفت <درويش> بهر تاريخش چنيـن در روزگار

گشت تکميلش به خمسين و سه صد با يک
هزار

مسجد قشلاق ملارد

زمان ساخت مسجد قديمي قشلاق به درستي معلوم نيست، ولي حدث و گمان بر اين است که در حدود سال1300 شمسي ساخته شده باشد.

    بناي مسجد قديمي قشلاق در حدود 50 متر و مصالح آن از تير و خشت و گل بوده و در سال
هاي پيش از انقلاب روحاني نداشته است. اين مسجد پس از انقلاب بازسازي و بر بناي آن افزوده شده و امروزه موسوم به مسجد جامع قشلاق است.

اوقات شرعي

در ملارد قديم پيوسته عده
اي بودند که با نگاه کردن به آسمان و قرار گرفتن ستاره
ها در مکان
هايي خاص و نيز از سايه به دست آمده از خورشيد، اوقات شرعي و زمان اذان صبح و ظهر و مغرب را اعلام مي
نمودند و آن
چنان بر اين کار وقوف داشتند که در هنگام ابري بودن آسمان نيز مي
توانستند زمان را تشخيص دهند.

پي نوشت
:

1. ياد
آور مي
شود تا حدود سال1300 شمسي، گاهشماري و تقويم سال بر اساس هجري قمري بوده و پس از آن هجري شمسي مورد استفاده قرار گرفته است.