ملاردی ها

عید نوروز در ملارد قدیم

عيـد نـوروز در ملارد قديم

معين الدين محرابي

http://malardiha.blogfa.com

مراسم عيد نوروز

ملاردي ها در استقبال از عيد نوروز بسيار فعال و شادمانه عمل مي نمودند. زنان علاوه بر گردگيري و رُفت و روب خانه، جامه هاي نو براي خود و اهالي خانه تهيه مي ديدند و از ده روز مانده به عيد، سبزه مي گذاردند. يعني بذري همچون گندم، عدس، ماش، شاهي و خاکشير را خيس مي کردند تا سبزه آن را در زمان تحويل سال در سفره هفت سين بگذارند.

چهارشنبه سوري

اهالي ملارد قديم در غروب آخرين سه شنبه سال که به آن چهارشنبه سوري گفته مي شد، چندين پُشته هيزم تهيه کرده، جلوي خانه هاي خود روشن مي کردند و چندين خانه ي همجوار جمع شده و پس از آرزو نمودن، يکي يکي از روي آن مي پريدند.

يادآور مي شود اهالي ملارد قديم بر اين باور بودند که روشن کردن آتش در شب آخرين چهارشنبه سال از نشانه هاي قيام حضرت مختار عليه دشمنان و قاتلين حضرت حسين (ع) و يارانش بوده است.

مراسم قاشق زني

چند روز مانده به عيد نوروز، مراسم قاشق زني اجرا مي گرديد و صاحب خانه ها در حد وُسع خود به کساني که قاشق زني راه انداخته بودند خوراکي و نقل مي دادند.

سمنو پزان

پيش از فرا رسيدن عيد نوروز، اهالي ملارد اقدام به سمنوپزي مي کردند و آن برپايه نذر يکي از اهالي شکل مي گرفت.

خانواده ها براي سهيم شدن در اين نذر، ابتدا آرزو کرده و سپس مقداري آرد به خانه اي که در آن سمنو پخته مي شد مي فرستادند و از شب تا صبح با به هم زدن آن، مانع از ته گرفتن سمنو مي شدند.

براي اين که آرزوهاي همه برآورده شود مقداري بادام پوست نشده نيز درون سمنو مي ريختند تا در هنگام پخش سمنو نصيب اين و آن شود و اعتقاد داشتند کسي که بادام نصيبش مي شود بايد ابتدا آرزو کرده و سپس اقدام به شکستن بادام و خوردن آن نمايد تا به آرزوهايش برسد.

سفره هفت سين

پارچه اي نو در قطع مربع يا مستطيل بر روي زمين گسترده مي شد و وسايل هفت سين شامل: سيب، سنجد، سمنو، سير، سکه، سماق و سبزه درون آن گذارده مي شد و علاوه بر آن در اين سفره، قرآن، آينه، گلاب، نقل، شيريني، کلوچه و تخم مرغ هاي رنگي نيز قرار داده مي شد.

يکي از مراسم معمول ايام عيد نوروز، پختن تخم مرغ و رنگ کردن آن ها به رنگ هاي قرمز، زرد، بنفش، آبي و رنگ هاي ديگر بود.

براي رنگ قرمز از روناس؛ رنگ زرد از کاه؛ و رنگ بنفش از پوست پياز استفاده مي کردند. در همه خانه ها يک سبد بزرگ يا کوچک تخم مرغ رنگ کرده در سر سفر ه ي هفت سين مي گذاردند و هنگامي که کسي به عيد ديدني شان مي رفت، يکي از عيدي هايي که به همديگر و بخصوص به بچه ها مي دادند، تخم مرغ بود.

تخم مرغ بازي

يکي از بازي هاي ايام عيد نوروز تخم  مرغ بازي بود و تخم مرغ بازي، بزرگ و کوچک نمي شناخت، چرا که همه در اين بازي شرکت مي کردند و اين بازي به چند طريق انجام مي گرفت:

ـ سر يک تخم مرغ به سر تخم مرغ ديگر زده مي شد.

ـ ته يک تخم مرغ به ته تخم مرغ ديگر زده مي شد.

ـ سر يک تخم مرغ به ته تخم مرغ ديگر زده مي شد.

در اين بازي برنده کسي بود که تخم مرغ او شکسته نشود.

عيد ديدني

پس از تحويل سال، عيد ديدني آغاز مي گشت. در روزهاي اول سال نو، بزرگترها در خانه مي ماندند تا کوچکترها به ديدنشان بروند و پس از آن، بزرگترها بازديد پس مي دادند.

کسي که به عيد ديدني مي رفت از گرفتن عيدي بي نصيب نمي ماند زيرا عيدي دادن يکي از وظايف مهم هر خانواده ملاردي بود. عيدي ها شامل کلوچه، جوراب و تخم مرغ بود و کساني که وضع مالي مناسبي داشتند علاوه بر عيدي هاي ياد شده، پول نيز مي دادند.

مهمانان پس از خوردن شيريني و چند استکان چاي و گرفتن عيدي از جاي برخاسته به خانه ديگر مي رفتند و بر اثر کم جمعيت بودن ملارد، در همان يکي دو روز اول، همه کوچکترها از بزرگترها ديدن مي کردند و پس از آن نوبت بزرگترها بود که به ديدن کوچکترها بروند.

در ديد و بازديدهاي ملارد قديم به کسي که چپق مي کشيد، کيسه اي توتون نيز عيدي مي دادند.

پس از ديد و بازديدهاي رايج خانوادگي، ديد و بازديد ديگري نيز شکل مي گرفت و آن بدين صورت بود که ملاي محل راه مي افتاد و مردم نيز دنبال او به يکايک خانه ها مي رفتند و مبارکباد سال نو را مي گفتند.

وقتي به عيد ديدني  خانواده اي مي رفتند اگر آن خانواده از وضع مالي خوبي برخوردار بود، همه کساني را که براي عيد ديدني آمده بودند به منزل دعوت مي کرد نيمي از افراد را در اتاق و نيمي ديگر را در حياط با چاي و شيريني پذيرايي مي کرد. اگر وضع مالي وي معمولي بود، يکي دو نفر از بزرگان براي چند دقيقه به داخل خانه مي رفتند و بقيه در کوچه مي ماندند و جملگي با نُقل پذيرايي مي شدند.

دست آخر که به همه ي خانه ها رفته و مبارکباد عيد نوروز گفته مي شد، در کرد آباد به خانه ميرزا عبدالرحيم ناصري و يا فردي به نام ابوطالب رفته و در آنجا مي نشستند و تصميم مي گرفتند که در سال جديد چه کسي بايد حمامي، ناخورچي، گوگَل چران و سلماني ملارد باشد.

سيزده بدر

صبح روز سيزده بدر، اهالي به صورت چند خانواده اي از خانه خارج شده به مزارع و يا باغ هاي خود مي رفتند و با چاي نوشي و آجيل خوردن و با مصاحبت و تعريف از اينجا و آن جا و ساز و دهل زدن و کشتي گرفتن جوانان، شادي را در روح و روان خود زنده مي کردند.

مردها هيزم مي آوردند و عده اي از زن ها با قرار دادن چند سنگ بر روي هم، اجاقي سرِپا مي کردند و همانجا غذايي درست کرده با لذت بهاري مي خوردند. عده اي نيز سبزي هاي صحرايي را که از خواص آن آگاهي داشتند جمع مي کردند و در نهايت، پيش از غروب آفتاب با خاطري آسوده به خانه هاي خود باز مي گشتند.

+ نوشته شده در چهارشنبه یازدهم فروردین ۱۳۸۹ ساعت توسط معينالدين محرابي |

تبریک فرا رسیدن نوروز سال ۱۳۸۸

يا مقلّب القلـوب و الابصـار

يا مـد بــر اللّيـل و النهـار

يا محـوّل الحـول و الاحوال

حـوّل حالنا اليٰ احسن الحال

فرا رسيدن نوروز باستاني و آغاز سال ۱۳۸۸ را به ايرانيان داخل و خارج از کشور و بخصوص به اهالي و ساکنان شهر ملارد تبريک مي گويم.

از سال گذشته آخرين روز گذشت

نـوروز پديد آمـد و پيــروز گذشت

ديگر ز حديث خاله و آش مگوي

هم خاله و هم آش دهن سوز گذشت

+ نوشته شده در جمعه سی ام اسفند ۱۳۸۷ ساعت توسط معينالدين محرابي |

و باز هم عید نوروز در ملارد قدیم

و باز هم عید نوروز در ملارد قدیم

http://malardiha.blogfa.com

معين الدين محرابي

آن وقت ها که عشق حرمتي داشت و همسايه ها با ديدن هم با صداي بلند سلام مي گفتند و عليک مي گرفتند.

آن وقت ها که جمعيت ملارد به هزار نفر هم نمي رسيد و عدد بقالي هاي آن از عدد انگشتان دست فراتر نمي رفت.

آن وقت ها که کاسب حبيب خدا بود و کسي براي يک شبه پولدار شدن، جيب اين و اون را با دروغ خالي نمي کرد و با دستکاري توي اسناد و سند درست کردن، زمين اين و اون را به نام خودش نمي فروخت.

آن وقت ها که از تلويزيون خبري نبود و جوان ها براي سينما رفتن به شهر مي رفتند و هنوز از فيلم هاي ايراني خبري نبود و کمتر کسي مي توانست زيرنويس فارسي فيلم ها را بخواند و کسي هنوز در نقش يوزاسيف ظهور نکرده بود.

آن وقت ها که هنوز کسي کالباس و سوسيس و پيتزا و نوشابه و پفک و چيپس را نمي شناخت و نان و پنير و سبزي و آبگوشت و اشکنه و خاگينه و دوغ مَشک خورده بهترين ها بود.

آن وقت ها که هرکس آب مي خورد، سلام بر حسين يادش نمي رفت و هديه ي خريدن يک قرآن فقط يکي دو تومن بود واز قرآن هاي بيست هزار توماني تا قرآن هاي هشت صد هزار توماني چاپ محمدباقر نجفي خبري نبود.

آن وقت ها که يکي دو سلماني ملارد باعث اعتبار محل بودند و جوان ها مثل امروز با ديدن کانال هاي ماهواره اي موهاي رعنا و وزين خود را اَجَق وَجَق و سيخ سيخي نکرده بودند.

آن وقت ها که کسي توي راه بندان خيابان ها گير نمي کرد و فوتبال جاي عقل و درايت را نگرفته بود و کتاب امير ارسلان از هزارتا فيلم پليسي با ارزش تر بود.

اون وقت ها که براي تردد توي شهر بايد درشکه سوار مي شدند و از مترو و BRT خبري نبود.

توي اون زمان هاي دور، عيد نوروز که از راه مي رسيد، حمام قديمي ملارد برو و بيايي پيدا مي کرد. مردهايي که موهاي سر و ريش شان جو گندمي شده بود و يا اون هايي که پير شده بودند و ديگه موي سياهي به سرشان نمانده بود، به موهاي سر و ريش خود حنا و رنگ مي بستند و ساعت ها کنار خزينه با هم ولايتي ها آسمون و ريسمون مي بافتند تا وقت بگذره و به نتيجه دلخواه يعني داشتن موهايي سياه و شفاف برسند و جواني را دوباره ولو به ظاهر هم که شده تجربه کنند.

آن وقت ها بزرگ خانواده عيدي اي که مي داد آن را از لاي قرآن برمي داشت و کسي بي نماز سر بر بالش نمي گذاشت.

آن وقت ها حوضِ خانه ها پُر بود از ماهي هاي قرمز و سياه، و همسايه اي که براي سرِ سفره هفت سين ماهي قرمز نداشت بي هيچ منتي، ماهي سفره خود را از همسايه مي گرفت.

آن وقت ها اهالي ملارد، بي آن که خود بدانند آن چنان مجذوب روستاي خود بودند که کسي عادت نداشت عيد نوروز راه سفر پيش بگيرد چرا که عيد ديدني آداب و مراسمي داشت و ديدن همولايتي ها توي عيد نوروز حُرمتي داشت که مپرس.

+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم اسفند ۱۳۸۷ ساعت توسط معينالدين محرابي |

بوی نوروز

بوي نوروز

شعري از سعدي

برآمـد بـاد صبـح و بـوي نـوروز

به کام دوستان و بخت پيروز

مبارک بادت اين سال و همه سال

همايون بادت اين روز وهمه روز

چو آتش، در درخت افکند گلنـار

دگـر منقل منـه ، آتـش ميفـروز

چو نرگس چشم بخت از خواب برخاست

حسد گو دشمنان را ديده بر دوز

بهاري خُرم است اي گل کجايي!

که بيني بلبلان را ناله و سوز!

جهان بي ما بسي بودست و باشد

برادر ! جز نکـو نامي مينـدوز

نکويي کن که دولت بيني از بخت

مبـر فـرمــان بـد گــوي بـد آمـوز

+ نوشته شده در دوشنبه بیست و ششم اسفند ۱۳۸۷ ساعت توسط معينالدين محرابي |

عيـد نـوروز در ملارد قديم

عيـد نـوروز در ملارد قديم

معين الدين محرابي

http://malardiha.blogfa.com

مراسم عيد نوروز

ملاردي ها در استقبال از عيد نوروز بسيار فعال و شادمانه عمل مي نمودند. زنان علاوه بر گردگيري و رُفت و روب خانه، جامه هاي نو براي خود و اهالي خانه تهيه مي ديدند و از ده روز مانده به عيد، سبزه مي گذاردند. يعني بذري همچون گندم، عدس، ماش، شاهي و خاکشير را خيس مي کردند تا سبزه آن را در زمان تحويل سال در سفره هفت سين بگذارند.

چهارشنبه سوري

اهالي ملارد قديم در غروب آخرين سه شنبه سال که به آن چهارشنبه سوري گفته مي شد، چندين پُشته هيزم تهيه کرده، جلوي خانه هاي خود روشن مي کردند و چندين خانه ي همجوار جمع شده و پس از آرزو نمودن، يکي يکي از روي آن مي پريدند.

يادآور مي شود اهالي ملارد قديم بر اين باور بودند که روشن کردن آتش در شب آخرين چهارشنبه سال از نشانه هاي قيام حضرت مختار عليه دشمنان و قاتلين حضرت حسين (ع) و يارانش بوده است.

مراسم قاشق زني

چند روز مانده به عيد نوروز، مراسم قاشق زني اجرا مي گرديد و صاحب خانه ها در حد وُسع خود به کساني که قاشق زني راه انداخته بودند خوراکي و نقل مي دادند.

سمنو پزان

پيش از فرا رسيدن عيد نوروز، اهالي ملارد اقدام به سمنوپزي مي کردند و آن برپايه نذر يکي از اهالي شکل مي گرفت.

خانواده ها براي سهيم شدن در اين نذر، ابتدا آرزو کرده و سپس مقداري آرد به خانه اي که در آن سمنو پخته مي شد مي فرستادند و از شب تا صبح با به هم زدن آن، مانع از ته گرفتن سمنو مي شدند.

براي اين که آرزوهاي همه برآورده شود مقداري بادام پوست نشده نيز درون سمنو مي ريختند تا در هنگام پخش سمنو نصيب اين و آن شود و اعتقاد داشتند کسي که بادام نصيبش مي شود بايد ابتدا آرزو کرده و سپس اقدام به شکستن بادام و خوردن آن نمايد تا به آرزوهايش برسد.

سفره هفت سين

پارچه اي نو در قطع مربع يا مستطيل بر روي زمين گسترده مي شد و وسايل هفت سين شامل: سيب، سنجد، سمنو، سير، سکه، سماق و سبزه درون آن گذارده مي شد و علاوه بر آن در اين سفره، قرآن، آينه، گلاب، نقل، شيريني، کلوچه و تخم مرغ هاي رنگي نيز قرار داده مي شد.

يکي از مراسم معمول ايام عيد نوروز، پختن تخم مرغ و رنگ کردن آن ها به رنگ هاي قرمز، زرد، بنفش، آبي و رنگ هاي ديگر بود.

براي رنگ قرمز از روناس؛ رنگ زرد از کاه؛ و رنگ بنفش از پوست پياز استفاده مي کردند. در همه خانه ها يک سبد بزرگ يا کوچک تخم مرغ رنگ کرده در سر سفر ه ي هفت سين مي گذاردند و هنگامي که کسي به عيد ديدني شان مي رفت، يکي از عيدي هايي که به همديگر و بخصوص به بچه ها مي دادند، تخم مرغ بود.

تخم مرغ بازي

يکي از بازي هاي ايام عيد نوروز تخم  مرغ بازي بود و تخم مرغ بازي، بزرگ و کوچک نمي شناخت، چرا که همه در اين بازي شرکت مي کردند و اين بازي به چند طريق انجام مي گرفت:

ـ سر يک تخم مرغ به سر تخم مرغ ديگر زده مي شد.

ـ ته يک تخم مرغ به ته تخم مرغ ديگر زده مي شد.

ـ سر يک تخم مرغ به ته تخم مرغ ديگر زده مي شد.

در اين بازي برنده کسي بود که تخم مرغ او شکسته نشود.

عيد ديدني

پس از تحويل سال، عيد ديدني آغاز مي گشت. در روزهاي اول سال نو، بزرگترها در خانه مي ماندند تا کوچکترها به ديدنشان بروند و پس از آن، بزرگترها بازديد پس مي دادند.

کسي که به عيد ديدني مي رفت از گرفتن عيدي بي نصيب نمي ماند زيرا عيدي دادن يکي از وظايف مهم هر خانواده ملاردي بود. عيدي ها شامل کلوچه، جوراب و تخم مرغ بود و کساني که وضع مالي مناسبي داشتند علاوه بر عيدي هاي ياد شده، پول نيز مي دادند.

مهمانان پس از خوردن شيريني و چند استکان چاي و گرفتن عيدي از جاي برخاسته به خانه ديگر مي رفتند و بر اثر کم جمعيت بودن ملارد، در همان يکي دو روز اول، همه کوچکترها از بزرگترها ديدن مي کردند و پس از آن نوبت بزرگترها بود که به ديدن کوچکترها بروند.

در ديد و بازديدهاي ملارد قديم به کسي که چپق مي کشيد، کيسه اي توتون نيز عيدي مي دادند.

پس از ديد و بازديدهاي رايج خانوادگي، ديد و بازديد ديگري نيز شکل مي گرفت و آن بدين صورت بود که ملاي محل راه مي افتاد و مردم نيز دنبال او به يکايک خانه ها مي رفتند و مبارکباد سال نو را مي گفتند.

وقتي به عيد ديدني  خانواده اي مي رفتند اگر آن خانواده از وضع مالي خوبي برخوردار بود، همه کساني را که براي عيد ديدني آمده بودند به منزل دعوت مي کرد نيمي از افراد را در اتاق و نيمي ديگر را در حياط با چاي و شيريني پذيرايي مي کرد. اگر وضع مالي وي معمولي بود، يکي دو نفر از بزرگان براي چند دقيقه به داخل خانه مي رفتند و بقيه در کوچه مي ماندند و جملگي با نُقل پذيرايي مي شدند.

دست آخر که به همه ي خانه ها رفته و مبارکباد عيد نوروز گفته مي شد، در کرد آباد به خانه ميرزا عبدالرحيم ناصري و يا فردي به نام ابوطالب رفته و در آنجا مي نشستند و تصميم مي گرفتند که در سال جديد چه کسي بايد حمامي، ناخورچي، گوگَل چران و سلماني ملارد باشد.

سيزده بدر

صبح روز سيزده بدر، اهالي به صورت چند خانواده اي از خانه خارج شده به مزارع و يا باغ هاي خود مي رفتند و با چاي نوشي و آجيل خوردن و با مصاحبت و تعريف از اينجا و آن جا و ساز و دهل زدن و کشتي گرفتن جوانان، شادي را در روح و روان خود زنده مي کردند.

مردها هيزم مي آوردند و عده اي از زن ها با قرار دادن چند سنگ بر روي هم، اجاقي سرِپا مي کردند و همانجا غذايي درست کرده با لذت بهاري مي خوردند. عده اي نيز سبزي هاي صحرايي را که از خواص آن آگاهي داشتند جمع مي کردند و در نهايت، پيش از غروب آفتاب با خاطري آسوده به خانه هاي خود باز مي گشتند.

+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و دوم اسفند ۱۳۸۷ ساعت توسط معينالدين محرابي |

یادی از عید نوروزهای قدیم

يادي از عيد نوروزهاي قديم

معين الدين محرابي

http://malardiha.blogfa.com

از يکي دو هفته مانده به نوروز، همه چيز عوض مي شد و فضاي خانه ها مي رفت که حال و هواي ديگري پيدا کند. کار و کسب خياط محله رونق مي گرفت و اتوي ذغالي اش جاني تازه پيدا مي کرد.

کفش هايي که کفاش هاي قديم درست مي کردند از چرم خالص بود و چرم آن يکراست از دباغ خانه هاي اطراف تهران خريداري مي شد. وقتي از جلوي يکي از اين دباغ خانه ها رد مي شدي، چرم هاي فراواني را مي ديدي که روي زمين پهن کرده اند و خودمانيم دماغتان بوي بد نبيند وقتي از جلوي دباغ خانه ها رد مي شدي بوي گند و آزار دهنده اي تمام فضا را قبضه کرده بود و چرم ها چه بوي بد و نچسبي داشتند. با اين اوصاف، کفش هايي که اوستا علي کفاش درست مي کرد در نوع خود بي نظير بود.

از يک هفته مانده به نوروز، مادر به همراه بچه ها و با جاروهاي بلند و چوب هايي که به سرِ آن پارچه اي بسته بودند، مي افتادند به جان تار عنکبوت هايي که در گوشه هاي ديوار اتاق ها و سقف ها و دالان و رف ها جا خوش کرده بودند. مادر همه جا را تميز مي کرد، از ديوارها گرفته تا کف اتاق ها. اگر هم فرصتي بود و ضرورت ايجاب مي کرد، زيلوها، نمدها و قاليچه ها را مي ريخت توي حياط و ما بچه ها بايد آن ها را با نظارت مادر مي شستيم و چه هاي و هويي بود که از حياط خانه ما بر مي خاست.

آن وقت ها اعتقاد بر اين بود که پيش از فرا رسيدن سال نو بايد کوزه ها و بستوها و خمره هاي سفالي ترک خورده را شکست، چرا که داشتن سفالينه هاي ترک خورده را بد يُمن مي دانستند و البته که اين سفالينه ها فايده اي هم نداشتند.

شب عيد که مي رسيد، اتاق نشيمن با چراغ گردسوزي که مادر حسابي لامپاي آن را تميز کرده بود چه خوش مي درخشيد. و امروز چه حسرتي بايد خورد که ديگر از ماهي پلوهاي خوشمزه آن وقت ها خبري نيست. راستي که ماهي پلو، آن هم با ماهي دودي چه مطبوع و دلپذير بود. آن هم برنجي که روي اجاق با کنده هاي هيزم جان گرفته و قد کشيده بود و با آبکش هاي حصيري آب کش شده بود.

روز عيد که مي شد، اولين عيدي را پدر مي داد و بعد کوچه به کوچه، محله به محله و خانه به خانه براي عيد ديدني مي رفتيم و عيدي مي گرفتيم و چه فرح بخش و با طراوت بود عيدي آن روزها، عيدي اي که با مهرباني و لبخند و ديده بوسي جان مي گرفت.

اونوقت ها، راديوي خانه ي همسايه، خش خش آزار دهنده اي داشت و صداي ترانه ها و موسيقي اي که پدر حرام مي دانست از راديوي برخي خانه ها بلند بود.

اونوقت ها هنوز تلويزيون، عقل و شعور آدميان را تسخير نکرده بود و پدر بزرگ ها و مادر بزرگ ها فرصت حرف زدن داشتند و اگر اغراق نگفته باشم، قصه هايي که مادر بزرگ مي گفت از صدتا فيلم و سريال امروزي با ارزش تر بود.

اونوقت ها وقتي مادر بزرگ به مهماني خان داداش مي رفت، همين که جلوي تلويزيون مي نشست، براي اين که نامحرم هايي که از تلويزيون ظاهر مي شدند سر و صورتشو نبينند، روشو کيپ تا کيپ مي پوشوند.

اونوقت ها خيابان ها خلوت بود و اگر هم کسي راه مسافرت پيش مي گرفت؛ دربازگشت، غصه ترافيک و سرگرداني را نداشت.

+ نوشته شده در دوشنبه نوزدهم اسفند ۱۳۸۷ ساعت توسط معينالدين محرابي |

اين وبلاگ به تاریخ و فرهنگ و مسائل اجتماعی ملارد می پردازد

عید نوروز در ملارد قدیم

تبریک فرا رسیدن نوروز سال ۱۳۸۸

و باز هم عید نوروز در ملارد قدیم

بوی نوروز

عيـد نـوروز در ملارد قديم

یادی از عید نوروزهای قدیم

نوشته‌های پیشین

آرشیو موضوعی

پیوندها